تبلیغات
شخصی - نگاهی به کتاب ظهور و سقوط سپهبد حاج‌علی رزم آرا


درباره وبلاگ:

آرشیو:

آخرین پستها :

پیوندهای روزانه:

نویسندگان:

آمار وبلاگ:


Admin Logo themebox

نگاهی به کتاب ظهور و سقوط سپهبد حاج‌علی رزم آرا

نوشته شده توسط:
یکشنبه 21 فروردین 1390-10:04 ب.ظ

نگاهی به کتاب ظهور و سقوط سپهبد حاج‌علی رزم آرا

کتاب "ظهور و سقوط سپهبد حاج علی رزم آرا و چند مقاله دیگر" دومین مجموعه از مقالات علی میرزایی، نویسنده و پژوهشگر ایرانی در زمینه‌های تاریخ و فرهنگ و اجتماع است. نخستین مجموعه مقالات این نویسنده به عنوان "دموکراسی و اقتصاد" سال گذشته (۱۳۸۸) منتشر شد.

کتاب در برگیرنده ۳۵ مقاله است، که جز شش مقاله، باقی مقالات در سالهای ۱۳۶۳ تا ۱۳۸۸ در نشریه‌های "برنامه و توسعه"، دانشمند، گوهران، جهان کتاب، پیام کتابخانه، کیهان ورزشی، اعتماد و نگاه نو چاپ شده است.

برخی از مقالات به مسائل روز می‌پردازند و در پاسخ به نیاز یا پرسشی ویژه به نگارش درآمده‌اند. نویسنده خود می‌گوید: "آنچه در حوزه‌های مطبوعات، کتابداری و اطلاع‌رسانی و مدیریت امور فرهنگی نوشته‌ام، در زمان خودش، با هدف روشنگری و جلب توجه مسئولان وقت به کم و کاست‌ها و سیاست‌گذاری‌های نادرست و در نهایت، اصلاح امور بوده است، و امروز که به آن سالها بازمیگردم و نوشته‌هایم را بازخوانی می‌کنم، و وضع موجود را برمی‌رسم، در کمال تأسف به این نتیجه می‌رسم که بیشتر ایرادهای عنوان شده هنوز پابرجا هستند."

مقالات کتاب زیر پنج عنوان کلی ارائه شده است:

در بخش تاریخ، که حاوی سه مقاله است، نخستین مقاله ترجمه پژوهشی‌ است درباره سپهبد رزم آرا (۱۲۸۰ – ۱۳۲۹) که عنوان کتاب را به خود اختصاص داده است. نخست وزیری که در دورانی پرتلاطم با دعوی‌ها و برنامه‌های جاه‌طلبانه قدرت را به دست گرفت (۵ تیر ۱۳۲۹ تا ۱۶ اسفند ۱۳۲۹)، اما قتل او به دست یکی از اعضای "فدائیان اسلام"، در صحنه سیاسی ایران خلأ بزرگی ایجاد نکرد. نویسنده مقاله م. رضا قدس است و اصل انگلیسی آن در سال ۱۹۹۳ در مجله "مطالعات خاورمیانه" به چاپ رسیده است.

یادی از "جهان پهلوان"

"آوازه جاودانه از توست" به کار و کارنامه غلامرضا تختی (۱۳۰۹ – ۱۳۴۶) ورزشکار نامی و محبوب ایران می‌پردازد. نویسنده به ویژه بر عقاید و فعالیت‌های سیاسی تختی به عنوان یک "مصدقی پی‌گیر" نوری تازه افکنده و با دقتی ستایش‌انگیز عوامل و زمینه‌های مرگ زودهنگام او را کاویده است. مقاله در عین پای‌بندی به اسناد و اقوال موثق، با شور و علاقه‌ای ویژه به "جهان پهلوان" نوشته شده است.

مقاله‌ای شناخته شده از مارک گازیوروسکی، استاد امریکایی تاریخ و علوم سیاسی، یکی از فشرده‌ترین گزارش‌ها درباره وقایع ۲۸ مرداد است که پیش از این دو بار به فارسی ترجمه شده است، و این بار علی میرزایی ترجمه‌ای روان و شیوا از آن ارائه داده است.

نویسنده بر اهمیت کودتای ۲۸ مرداد در سیر تاریخ معاصر انگشت می‌گذارد: "دولت دکتر محمد مصدق که در این کودتا سرنگون شد، آخرین دولت مردمی و دموکرات‌منشی بود که در ایران به قدرت رسید. جایگزین آن رژیمی خودکامه شد که هرگونه فعالیت سیاسی مردمی را سرکوب کرد و تنش‌هایی آفرید که در رخ دادن انقلاب سال ۱۳۵۷ اثر فراوان داشت. اگر مصدق بر سر قدرت مانده بود، امکان داشت که انقلاب روی ندهد." (۹۷)

گازیوروسکی در نوشته خود سه پرسش بنیادی را دنبال می‌کند: "نخست، چرا ایالات متحده در این کودتا درگیر شد؟ دوم، بریتانیا و دست‌اندرکاران ایرانی کودتا چه نقشی بازی کردند؟ سوم، نقش ایالات متحده در سرنگون کردن مصدق تا چه اندازه مهم بود؟"

او در پایان مقاله ضمن تأکید بر نقش تعیین‌کننده آمریکا، می‌گوید: "کودتای ۲۸ مرداد به پیشرفت آرام و مقطعی که ایران از آغاز قرن بیستم به سوی حکومت مبتنی بر مردم‌سالاری و به سوی رها شدن از دخالت خارجی آغاز کرده بود، پایان بخشید." (۱۳۲)

مطبوعات آزاد، پشتوانۀ جامعه مدنی

دومین بخش کتاب با سه مقاله، به عالم مطبوعات اختصاص یافته است. نخستین مقاله درباره ضرورت و نقش مجله‌های علمی عمومی است که نویسنده آن را وسیله‌ای برای گسترش آگاهی و همگانی کردن دانش در سطح جامعه می‌داند. نویسنده ضمن بیان دشواری‌های نشر این نوع از مطبوعات، پیشنهادهای خود را برای تسهیل نشر آنها ارائه داده است. این مقاله به نخستین "سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران" که در اسفند ۱۳۶۹ برگزار شد، عرضه شده است.

مقاله بعدی "موانع انتشار نشریه‌های مستقل دانشورانه – روشنفکرانه" نام دارد. نویسنده پس از بیان ضرورت انتشار چنین نشریاتی، از وظیفه دولت در حمایت از نشریات مستقل سخن می‌گوید، با این تأکید که: "هدف از این کمک‌ها و حمایت‌ها شاداب نگه داشتن فضای مطبوعاتی، و فراهم کردن زمینه برای برخورداری ملت از مواهب آزادی بیان، آزادی قلم و آزادی انتشارات است. هدف، حمایت از چندصدایی بودن فضای مطبوعات و دست رد زدن، در عمل، به سینه نظام مطبوعاتی تک‌صدایی و دولت‌فرموده و مطبوعات مبتذل و مردم‌فریب است."(۲۰۷) این نوشته در سال ۱۳۷۷ در تهران به "دومین سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران" ارائه شده است.

"کتابخانه‌های بیمار"

مقالات سومین بخش به کتابداری و اطلاع‌رسانی اختصاص دارند و به مباحثی می‌پردازند مانند: اصلاح آموزش کتابداری در ایران؛ تولید، مدیریت و کاربرد اطلاعات در ایران، رابطه "مدیریت و اطلاعات"؛ در کنار مقالاتی با عناوین "کتابخانه‌های عمومی و توسعۀ فرهنگی" و "با کتابخانه‌های بیمارمان چه کنیم؟"

نویسنده که از سال ۱۳۴۵ در مدیریت و برنامه‌ریزی فعالیت‌های فرهنگی کوشا بوده، بسیاری از مطالعات و تجارب خود را در این بخش عرضه کرده است. او دیدگاه‌های انتقادی خود را "در پیوند با وضعیت کتابداری و اطلاع‌رسانی کشور، وضعیت مطبوعات، وضعیت کتاب وکتابخوانی و آسیب‌شناسی آنها، در چند سمینار ملی و در چند گفتار و میز گرد رادیویی و تلویزیونی نیز بیان کرده" است. (۱۱)

نویسنده معتقد است: "کتابخانه‌های ما از بیمارترین و ناتوان‌ترین نهادهای فرهنگی کشور هستند."(۲۹۱) نویسنده نشانه‌های این ناتوانی و بیماری را برشمرده، برخی از راه‌های درمان را پیشنهاد کرده است.

آقای میرزایی کمبود کتاب و کتابخانه و نبودن عادت کتاب‌خوانی را با نمونه‌ای روشن نشان داده است: "از جمعیت ۱۳ میلیونی و ۲۸۱ هزار نفری استان تهران ۱۳۰ هزار نفر عضو کتابخانه‌های عمومی‌اند (یعنی از هر ۱۰۲ نفر یک نفر) و ۱۰۶ کتابخانه عمومی فعال استان تهران (یعنی تنها یک کتابخانه برای بیش از ۱۲۵ هزار نفر) یک میلیون و ۲۸۰ هزار نسخه کتاب دارند (یعنی کمتر از یک نسخه کتاب برای هر تهرانی در همه کتابخانه‌های استان)" (ص ۱۰)

کارنامه روشن "کانون"

چهارمین بخش کتاب شامل دو مقاله است درباره فعالیت‌های "کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان". نگارنده که خود ده سالی با این نهاد فرهنگی همکاری داشته، پس از ذکر تاریخچه‌ای، از شیوه کار و دستاوردهای "کانون" سخن می‌گوید.

"کانون" از سال ۱۳۴۴ با هدف تأسیس کتابخانه برای جوانان آغاز به کار کرد و تا آستانه انقلاب "کتابخانه‌سازی از تهران به شهرستان‌ها و به روستاها و حتی برای عشایر درحال کوچ نیز گسترش پیدا کرد".

نویسنده از کارنامه کانون در برابر برخی انتقادات و "انگ"ها دفاع می‌کند. او می‌گوید: "کانون دستگاه ایدئولوژیک رژیم شاهنشاهی نبود، مرکز فرهنگی مدرن بود با تمام ویژگی‌هایی که این نوع مراکز در جهان پیشرفته داشتند و دارند، و در این کانون آدم‌های شریفی مدیریت می‌کردند و کارهای بسیار سازنده و مؤثری هم انجام دادند."(۳۱۴)

آخرین بخش کتاب زیر عنوان "کتابها و چهره‌ها" ارائه شده، مشتمل بر ۷ نوشته و ترجمه در بررسی کتاب و پس از آن ۲۱ نوشته در معرفی چهره‌های فرهنگی ایران معاصر از نادر ابراهیمی و مرتضی ممیز تا احمد رضا احمدی و پرویز دوائی.

در بخش بررسی کتاب، دو نقد مفصل‌تر آمده است، یکی درباره کتاب "زیر آسمان‌های جهان"، گفت‌وگوی مفصل رامین جهانبگلو با داریوش شایگان. نویسنده در این نقد بر خرده‌گیری شایگان از رویکرد سیاسی دکتر محمد مصدق انگشت گذاشته، در "اندیشمندانه" بودن آن تردید کرده است.

دیگری نقدی است بر کتاب "معمای هویدا" نوشته عباس میلانی. نویسنده خرده می‌گیرد که میلانی با شرح جزئیات شخصی از زندگی امیرعباس هویدا، همدردی خواننده را، شاید ناخواسته، با فردی برمی‌انگیزد که در تاریخ معاصر ایران کارنامه سیاسی سیاهی از خود به جای گذاشته است.

برخی از مقالات خواندنی این بخش از نشریات خارجی ترجمه شده‌اند، مانند مقاله کوتاه و خواندنی آیزایا برلین، متفکر بریتانیایی، درباره رمان "دکتر ژیواگو" اثر باریس پاسترناک، که برلین آن را "زیباترین داستان عاشقانه" ادبیات جهان می‌داند، یا نقدی بر رمان کوچک "قلعه حیوانات" اثر جورج اورول، اثری داستانی که از هر مقاله دیگری در نقد نظام‌های تمامت‌خواه، گیراتر و مؤثرتر است.

شناسنامه کتاب:

ظهور و سقوط سپهبد حاج علی رزم آرا

و چند مقاله دیگر

نویسنده و مترجم: علی میرزائی

چاپ اول، زمستان ۱۳۸۹

تهران، نشر نگاره آفتاب



نظرات() 
تاریخ آخرین ویرایش:- -

BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 09:57 ب.ظ
Simply wish to say your article is as astounding. The clarity in your post is
just spectacular and i can assume you are an expert on this subject.
Well with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post.
Thanks a million and please carry on the enjoyable work.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر